カテゴリー: Khẩn cấp & Thiên tai

Sống ở Nhật đủ lâu, chắc chắn bạn sẽ gặp động đất. Phần lớn đều vô hại — nhưng biết chính xác phải làm gì trong 60 giây đầu, 10 phút đầu và 72 giờ đầu có thể cứu mạng bạn. Bài viết này dành riêng cho người Việt tại Nhật: không cần kiến thức trước, kèm từ vựng tiếng Nhật bạn sẽ thấy trên thực tế và các ứng dụng cảnh báo nên cài ngay hôm nay.

Khi đang rung lắc (0–60 giây): Cúi thấp – Che đầu – Bám chắc

Khi rung mạnh, bạn không thể đi hay chạy — đừng cố. Hãy làm đúng thế này: hạ thấp người, chui xuống gầm bàn chắc chắn (hoặc che đầu bằng gối, cặp sách) và bám chắc đến khi hết rung. Tránh xa cửa kính và tủ kệ cao.

Đang ngủ? Úp gối che đầu và nằm yên. Đang lái xe? Bật đèn khẩn cấp, giảm tốc, tấp vào lề trái và ngồi trong xe chờ.

Hiểu cảnh báo của Nhật

Điện thoại có thể hú còi lớn đột ngột: đó là Cảnh báo động đất sớm (緊急地震速報) — bạn chỉ có vài giây trước khi rung tới. Cúi thấp ngay. Nhật đo độ rung bằng thang Shindo (震度) từ 1 đến 7: Shindo 4 làm rung kệ; Shindo 5 trở lên có thể đổ tủ — lúc đó bài này phát huy tác dụng.

Ngay sau khi hết rung (1–10 phút)

1. Kiểm tra lửa — khóa van gas. 2. Mở cửa ra vào hoặc cửa sổ — nhà có thể bị vênh khiến cửa kẹt, nhốt bạn bên trong. 3. Mang dép/giày — kính vỡ là nguyên nhân bị thương phổ biến nhất sau động đất. 4. Xem tin tức — NHK hoặc các app bên dưới.

Đi lánh nạn hay ở nhà?

Nếu nhà không hư hại và không có cháy gần đó, ở nhà thường là tốt nhất — nơi lánh nạn đông đúc và thiếu thốn. Hãy đi lánh nạn khi: nhà nứt/nghiêng, cháy lan gần đó, bạn ở vùng sóng thần/sạt lở, hoặc chính quyền ra lệnh sơ tán. Trước khi rời nhà, ngắt cầu dao điện (tránh cháy khi có điện lại) và khóa van gas. Nơi lánh nạn gọi là 避難所 (hinanjo) — thường là trường tiểu học gần nhà. Người nước ngoài được tiếp nhận bình thường, không phân biệt visa — mang theo thẻ cư trú hoặc hộ chiếu.

Liên lạc với gia đình

Sau động đất lớn, gọi điện thường nghẽn nhưng data (LINE, Messenger, Zalo) vẫn hoạt động — nhắn ngắn gọn «Em an toàn» trước khi gia đình ở Việt Nam hoảng loạn gọi sang. Nhật còn có tổng đài tin nhắn thảm họa 171 và web171. Khi thảm họa lớn, Wi-Fi công cộng miễn phí «00000JAPAN» sẽ mở cho mọi người dùng.

72 giờ đầu tiên

Trong ~3 ngày đầu, lực lượng cứu hộ ưu tiên cứu người và siêu thị trống hàng. Hãy chuẩn bị tự lo được 72 giờ: 3 lít nước/người/ngày, đồ ăn liền, điện thoại bật chế độ tiết kiệm pin, và đặc biệt — không xả bồn cầu nếu nghi ống nước hỏng (dùng túi vệ sinh khẩn cấp). Cảnh giác dư chấn, và kiểm chứng tin đồn trên mạng xã hội với NHK trước khi tin hay chia sẻ.

Từ vựng tiếng Nhật cần biết

Chuẩn bị ngay hôm nay: 5 việc trong 10 phút

1. Cài app Safety Tips (app chính thức, cảnh báo động đất & sóng thần đa ngôn ngữ) và NHK News Bousai. 2. Kiểm tra xem có tủ/kệ nào đổ được vào giường không — xoay hướng hoặc cố định lại. 3. Để dép và đèn pin cạnh giường. 4. Tìm sẵn hinanjo gần nhà trên Google Maps. 5. Mua thêm 6 chai nước 2L và mì/cơm ăn liền. Chỉ 5 việc này đã hơn hẳn một balô cứu hộ đắt tiền mà chưa kịp mua.

Câu hỏi thường gặp

Còi báo kêu to nhưng rung nhẹ — báo nhầm à?

Không. Cảnh báo phát theo độ rung dự đoán tại khu vực; có thể bạn ở rìa vùng ảnh hưởng. Hãy coi mọi cảnh báo là thật: cúi thấp trước, đánh giá sau.

Visa sắp hết hạn có được vào nơi lánh nạn không?

Được. Hinanjo mở cửa cho tất cả mọi người, không kiểm tra tình trạng visa. Đừng vì lo giấy tờ mà không đi lánh nạn khi nguy hiểm.

Không giỏi tiếng Nhật thì làm sao ở nơi lánh nạn?

Dùng app dịch, và tìm bảng thông tin đa ngôn ngữ. Nhiều địa phương có tình nguyện viên hỗ trợ người nước ngoài sau thảm họa.

Sống ở Nhật, ai cũng mong không bao giờ phải dùng đến số điện thoại khẩn cấp. Nhưng khi tai nạn, hỏa hoạn hay trộm cắp xảy ra, việc biết trước gọi số nào, nói gì bằng tiếng Nhật có thể cứu mạng bạn hoặc người thân. Bài viết này hướng dẫn đầy đủ cách gọi 110 (cảnh sát) và 119 (cứu hỏa – cấp cứu) tại Nhật, kèm các mẫu câu tiếng Nhật đơn giản mà người Việt có thể đọc ngay cả khi đang hoảng loạn.

110 hay 119? Phân biệt trong 3 giây

Cả hai số đều miễn phí, hoạt động 24/7, gọi được từ điện thoại di động, điện thoại công cộng (không cần tiền xu — nhấn nút đỏ khẩn cấp), và gọi được ngay cả khi SIM hết hạn miễn là máy còn sóng.

Cách gọi 119 xin xe cấp cứu

Trình tự cuộc gọi

1. Tổng đài hỏi: 「火事ですか、救急ですか」(Kaji desu ka, kyūkyū desu ka — Cháy hay cấp cứu?)

2. Trả lời: 「救急です」(Kyūkyū desu) — Tôi cần cấp cứu.

3. Cho biết địa chỉ: 「住所は◯◯です」(Jūsho wa ◯◯ desu). Nếu không biết địa chỉ, hãy đọc tên tòa nhà, ga tàu, cửa hàng konbini gần nhất — tổng đài có thể định vị qua điện thoại.

4. Mô tả tình trạng: ai, bao nhiêu tuổi, triệu chứng gì, còn tỉnh không.

5. Để lại số điện thoại của bạn và không cúp máy cho đến khi tổng đài cho phép.

Xe cấp cứu ở Nhật hoàn toàn miễn phí. Bạn chỉ trả viện phí sau khi đến bệnh viện (có bảo hiểm y tế thì thường chỉ 30%). Đừng vì sợ tốn tiền mà chần chừ gọi 119 khi nguy hiểm đến tính mạng.

Cách gọi 110 báo cảnh sát

Trình tự tương tự: tổng đài hỏi chuyện gì xảy ra (何がありましたか), ở đâu, khi nào, bạn là ai. Các mẫu câu hữu ích:

Với tai nạn giao thông dù nhỏ, luôn gọi 110 — giấy xác nhận tai nạn (交通事故証明書) là bắt buộc để yêu cầu bảo hiểm bồi thường. Tự thỏa thuận miệng rồi bỏ đi là sai lầm phổ biến và rất thiệt thòi.

Chưa chắc có cần gọi không? Dùng số tư vấn

Hỗ trợ tiếng nước ngoài

Nhiều trung tâm 119 (đặc biệt Tokyo, Osaka và các thành phố lớn) có dịch vụ thông dịch 3 bên qua điện thoại, hỗ trợ tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Hàn và một số nơi có tiếng Việt. Cứ nói 「ベトナム語をお願いします」(Betonamugo o onegai shimasu — Xin hỗ trợ tiếng Việt) và giữ máy. Nếu bạn nói được tiếng Nhật đơn giản, hãy ưu tiên nói chậm và rõ địa chỉ trước tiên — đó là thông tin quan trọng nhất.

Chuẩn bị trước từ hôm nay

Câu hỏi thường gặp

Gọi 119 có bị tính phí không?

Không. Cuộc gọi và xe cấp cứu đều miễn phí. Bạn chỉ trả viện phí khám chữa tại bệnh viện.

Không nói được tiếng Nhật thì có gọi được không?

Được. Nói chậm bằng từ khóa đơn giản (kyūkyū desu + địa chỉ), hoặc yêu cầu thông dịch. Tổng đài được huấn luyện để xử lý người nước ngoài.

Visa của tôi sắp hết hạn, gọi cảnh sát có bị rắc rối không?

Ưu tiên hàng đầu của 110/119 là cứu người và xử lý vụ việc. Đừng vì lo lắng về tư cách lưu trú mà không dám gọi khi tính mạng bị đe dọa.

Bão ở Nhật khác bão ở Việt Nam như thế nào?

Từ tháng 8 đến tháng 10, Nhật đón hàng loạt cơn bão (台風・taifu). Người Việt mình không lạ gì bão, nhưng ở Nhật có mấy điểm khác cần biết: tàu điện sẽ dừng theo kế hoạch từ trước (計画運休), chính quyền phát cảnh báo theo 5 cấp độ, và mọi thông tin chính thức đều có thể xem bằng tiếng nước ngoài. Bài này tóm gọn những gì cần làm trước, trong và sau bão.

Hiểu 5 cấp cảnh báo (警戒レベル)

Cấp 1–2: theo dõi tin tức. Cấp 3: người già, trẻ nhỏ, người bệnh bắt đầu sơ tán. Cấp 4: TẤT CẢ mọi người sơ tán — đừng đợi cấp 5. Cấp 5 nghĩa là thảm họa đang xảy ra, việc di chuyển có thể còn nguy hiểm hơn. Điện thoại của bạn sẽ tự reo chuông cảnh báo khẩn (khá to, đừng hoảng) khi khu vực có lệnh sơ tán.

計画運休: tàu dừng TRƯỚC khi bão đến

Đây là điểm dễ bất ngờ nhất. Các hãng tàu (JR, tàu tư nhân) thường thông báo dừng chạy từ 1–2 ngày trước, và dừng từ chiều tối hôm bão đến. Nghĩa là: nếu công ty không cho nghỉ, hãy chủ động hỏi sếp về việc về sớm hoặc làm từ xa trước ngày bão — đừng để kẹt ở ga. Chuyến bay và shinkansen cũng hủy hàng loạt; nếu có lịch bay, kiểm tra email hãng bay từ sớm, đổi vé thường miễn phí trong dịp bão.

Chuẩn bị trong nhà (làm trước 1 ngày)

① Sạc đầy điện thoại và pin dự phòng. ② Trữ nước uống + đồ ăn không cần nấu cho 2–3 ngày (bão hay kèm mất điện). ③ Tắm và giặt sớm. ④ Đổ đầy bồn tắm để có nước dội toilet nếu cúp nước. ⑤ Mang hết đồ ngoài ban công vào nhà — cây cảnh, mắc phơi đồ, thùng rác — vì gió bão biến chúng thành vật bay nguy hiểm (và bạn có thể phải đền nếu làm vỡ kính nhà hàng xóm). ⑥ Dán băng dính hoặc kéo rèm dày để hạn chế kính vỡ văng.

Trong lúc bão

Ở trong nhà, tránh xa cửa sổ. Tuyệt đối không ra ngoài xem sông, xem biển — đây là nguyên nhân tử vong phổ biến nhất mỗi mùa bão ở Nhật. Nếu sống gần sông hoặc vùng trũng, sơ tán sớm từ cấp 3–4 đến trường học/nhà văn hóa được chỉ định (tìm 避難所 gần nhà trên Google Maps từ hôm nay, đừng đợi bão).

Nghỉ làm vì bão: quyền lợi thế nào?

Không có luật chung bắt công ty trả lương ngày nghỉ bão — tùy quy định từng nơi. Nhưng an toàn là trên hết: nếu tàu dừng và công ty vẫn yêu cầu đến, hãy trao đổi thẳng (có thể xin làm bù, nghỉ phép năm, hoặc làm từ xa). Đừng liều mạng đi làm giữa bão vì ngại.

Ứng dụng và nguồn tin nên có sẵn

NHK World (có tiếng Việt cho tin lớn), ứng dụng Yahoo!防災速報, và trang của Cơ quan Khí tượng Nhật (JMA) có bản tiếng Anh. Lưu số khẩn cấp: 119 (cứu hỏa/cấp cứu), 110 (cảnh sát).

Tóm tắt

Bão ở Nhật không đáng sợ nếu chuẩn bị đúng: theo dõi cảnh báo từ cấp 3, biết trước lịch dừng tàu, trữ đồ 2–3 ngày, dọn ban công, và tuyệt đối không ra ngoài lúc đỉnh bão. Chia sẻ bài này cho bạn bè mới sang Nhật mùa đầu tiên nhé.