Bài viết này có chứa liên kết quảng cáo (tiếp thị liên kết).
“Xin nghỉ phép” — hai chữ khó nói nhất ở công ty Nhật
Bạn có phép năm, nhưng không dám xin. Sếp không nói gì, đồng nghiệp cũng chẳng ai nghỉ, và bạn sợ bị đánh giá là “không cố gắng”. Tăng ca thì cứ thế kéo dài, và bạn không chắc mình có được trả đủ tiền hay không.
Đây là tình huống rất phổ biến với người Việt làm việc ở Nhật. Vấn đề là: rất nhiều điều bạn nghĩ là “văn hóa công ty” thực ra là quyền được pháp luật bảo vệ.
Bài này giải thích ba thứ cụ thể: quy định về phép năm (有給休暇), giới hạn giờ làm thêm (残業), và cách xin nghỉ mà không gây khó xử. Không phải lý thuyết — mà là những con số bạn có thể trích dẫn khi cần.
Phép năm có lương (年次有給休暇): những điều cần biết
Bạn được bao nhiêu ngày?
Người lao động làm việc liên tục 6 tháng và đi làm từ 80% số ngày làm việc trở lên thì được cấp phép năm có lương. Số ngày tăng dần theo thâm niên.
| Thâm niên | Số ngày phép (làm đủ tuần) |
|---|---|
| 6 tháng | 10 ngày |
| 1 năm 6 tháng | 11 ngày |
| 2 năm 6 tháng | 12 ngày |
| 3 năm 6 tháng | 14 ngày |
| 4 năm 6 tháng | 16 ngày |
| 5 năm 6 tháng | 18 ngày |
| 6 năm 6 tháng trở lên | 20 ngày |
※ Đây là số ngày theo luật cho người làm đủ số ngày trong tuần. Người làm bán thời gian (パート・アルバイト) cũng được cấp phép, nhưng số ngày tính theo tỷ lệ số ngày làm việc trong tuần.
Điều quan trọng nhất: công ty BẮT BUỘC phải cho bạn nghỉ 5 ngày
Đây là điểm nhiều người không biết. Từ tháng 4 năm 2019, với mọi người lao động được cấp từ 10 ngày phép trở lên (kể cả người quản lý), công ty có nghĩa vụ phải đảm bảo họ nghỉ ít nhất 5 ngày mỗi năm.
Nghĩa là nếu bạn không tự xin, công ty phải chỉ định ngày nghỉ cho bạn (gọi là 時季指定). Đây không phải ưu ái — đây là nghĩa vụ pháp lý của công ty.
Nói cách khác: nếu bạn ngại xin phép, thì công ty mới là bên đang gặp vấn đề pháp lý, không phải bạn. Đây là điều rất đáng nhớ khi bạn thấy áy náy.
Ba điều nữa bạn nên biết
✅ Quyền của bạn về phép năm
- Bạn không cần nêu lý do. Luật không yêu cầu bạn giải thích vì sao nghỉ. Ghi “私用” (việc riêng) là đủ.
- Phép chưa dùng được chuyển sang năm sau, nhưng chỉ 2 năm. Quá thời hiệu 2 năm thì mất. Đừng để dồn.
- Công ty có thể đổi ngày, nhưng không thể từ chối. Nếu ngày bạn chọn gây trở ngại lớn cho vận hành, công ty có quyền đề nghị đổi sang ngày khác (時季変更権) — nhưng không có quyền bác bỏ quyền nghỉ của bạn.
- Ngày nghỉ phép vẫn được trả lương. Đây là điểm khác biệt với nghỉ không lương (欠勤).
- Khi nghỉ việc, phép còn lại thường có thể dùng hết trước ngày cuối. Hãy tính toán sớm.
Làm thêm giờ (残業): giới hạn và tiền phụ trội
Có giới hạn, và giới hạn đó là luật
Trước đây giờ làm thêm ở Nhật gần như không có trần. Từ cuộc cải cách cách làm việc (働き方改革), luật đã đặt ra giới hạn rõ ràng:
| Trường hợp | Giới hạn |
|---|---|
| Nguyên tắc chung | 45 giờ/tháng và 360 giờ/năm |
| Có thỏa thuận đặc biệt (特別条項) | Tối đa 720 giờ/năm |
| Khi có thỏa thuận đặc biệt | Dưới 100 giờ trong một tháng đơn lẻ (gồm cả làm ngày nghỉ) |
| Khi có thỏa thuận đặc biệt | Trung bình nhiều tháng liên tiếp không quá 80 giờ |
| Số tháng được vượt 45 giờ | Tối đa 6 lần trong một năm |
※ Một số ngành nghề có quy định riêng. Nếu tình huống của bạn phức tạp, hãy hỏi Sở Giám sát Tiêu chuẩn Lao động (労働基準監督署).
Tiền làm thêm phải được trả — với mức phụ trội
Làm thêm ngoài giờ quy định phải được trả cao hơn lương giờ bình thường. Mức phụ trội khác nhau tùy loại: làm ngoài giờ, làm đêm (từ 22h đến 5h), và làm ngày nghỉ theo luật đều có tỷ lệ riêng, và các loại này có thể cộng dồn.
⚠️ Những dấu hiệu bạn đang bị thiệt
- “Service zangyo” (サービス残業) — làm thêm không được ghi nhận, không được trả tiền. Đây là vi phạm pháp luật, không phải “tinh thần trách nhiệm”.
- Bấm thẻ ra rồi tiếp tục làm. Nếu bạn được yêu cầu làm vậy, hãy tự ghi lại giờ thực tế.
- Nghỉ trưa nhưng vẫn phải trực điện thoại. Thời gian đó về nguyên tắc vẫn là thời gian làm việc.
- Họp hoặc dọn dẹp trước/sau giờ mà không được tính. Nếu bắt buộc tham gia, đó là thời gian làm việc.
- Lương “bao gồm sẵn tiền làm thêm” nhưng vượt số giờ đã bao gồm mà không trả thêm.
Hãy tự ghi lại giờ làm. Chụp màn hình bảng chấm công, ghi giờ đến/về vào điện thoại, giữ lại tin nhắn công việc ngoài giờ. Nếu sau này cần khiếu nại, bằng chứng của chính bạn là thứ có giá trị nhất.
Cách xin nghỉ phép mà không gây khó xử
Biết luật là một chuyện, xin nghỉ trong thực tế lại là chuyện khác. Đây là cách làm thực tế ở môi trường Nhật.
Quy trình 5 bước
- Xin sớm. Ở Nhật, báo trước từ 2 tuần đến 1 tháng được đánh giá cao. Xin gấp dễ bị coi là thiếu cân nhắc — dù về luật bạn vẫn có quyền.
- Chọn thời điểm ít bận. Tránh cuối tháng, cuối kỳ kế toán, hoặc mùa cao điểm của công ty. Điều này giảm khả năng bị đề nghị đổi ngày.
- Nói trực tiếp với cấp trên trước, sau đó mới nộp đơn. Trình tự này rất quan trọng trong văn hóa công ty Nhật.
- Chuẩn bị bàn giao. Ghi rõ ai xử lý việc gì trong lúc bạn vắng mặt. Đây là điều được đánh giá cao nhất.
- Sau khi đi làm lại, nói một câu cảm ơn. “ご迷惑をおかけしました” hoặc “ありがとうございました” — câu ngắn này giúp lần sau dễ hơn nhiều.
✅ Mẫu câu tiếng Nhật dùng được ngay
- 「〇月〇日に有給を取らせていただきたいのですが、よろしいでしょうか」 — Tôi muốn xin nghỉ phép ngày … , có được không ạ?
- 「私用のためです」 — Vì việc riêng. (Đủ rồi, không cần giải thích thêm.)
- 「引き継ぎは〇〇さんにお願いしてあります」 — Việc bàn giao tôi đã nhờ anh/chị … rồi.
- 「ご迷惑をおかけしますが、よろしくお願いいたします」 — Xin lỗi vì gây phiền, mong được giúp đỡ.
- 「昨日はありがとうございました」 — Cảm ơn về hôm qua. (Nói khi quay lại làm việc.)
Khi công ty không cho nghỉ, hoặc không trả tiền làm thêm
Nếu đã trao đổi mà không thay đổi, bạn có nơi để hỏi — và việc hỏi là miễn phí.
| 労働基準監督署 | Sở Giám sát Tiêu chuẩn Lao động — nơi tiếp nhận vi phạm luật lao động |
|---|---|
| 総合労働相談コーナー | Quầy tư vấn lao động tổng hợp, có tại các Sở Lao động địa phương |
| 外国人労働者向け相談 | Nhiều nơi có hỗ trợ tiếng Việt vào những ngày nhất định |
| Chi phí | Miễn phí |
| Lưu ý | Hãy mang theo bảng chấm công, phiếu lương và ghi chép của bạn |
Một số Sở Lao động có đường dây tư vấn bằng tiếng Việt theo lịch cố định trong tuần. Hãy tìm “労働条件相談 ベトナム語” kèm tên tỉnh của bạn, hoặc hỏi trực tiếp tại quầy — họ có thể sắp xếp phiên dịch.
Câu hỏi thường gặp
Tôi làm arubaito, có được phép năm không?
Có. Người làm bán thời gian cũng được cấp phép năm nếu đáp ứng điều kiện về thời gian làm việc, chỉ là số ngày được tính theo tỷ lệ số ngày làm việc trong tuần.
Nghỉ phép có bị trừ tiền chuyên cần không?
Việc đối xử bất lợi với người sử dụng quyền nghỉ phép là điều pháp luật không cho phép. Nếu công ty trừ tiền thưởng chuyên cần vì bạn nghỉ phép, hãy hỏi Sở Giám sát Tiêu chuẩn Lao động.
Thực tập sinh kỹ năng có được nghỉ phép không?
Có. Luật lao động Nhật áp dụng cho người lao động không phân biệt quốc tịch hay tư cách lưu trú. Nếu bị từ chối, hãy liên hệ tổ chức giám sát hoặc cơ quan hỗ trợ.
Tôi sắp về nước, phép còn lại xử lý thế nào?
Thông thường có thể dùng hết trước ngày nghỉ việc. Hãy trao đổi sớm, vì nếu để đến phút cuối thì không còn đủ ngày để nghỉ.
Kết luận
Ba con số đáng nhớ:
- 10 ngày — số phép tối thiểu sau 6 tháng làm việc
- 5 ngày — số ngày công ty bắt buộc phải cho bạn nghỉ mỗi năm
- 45 giờ/tháng — giới hạn làm thêm theo nguyên tắc chung
Bạn không cần đối đầu với công ty để sử dụng quyền của mình. Xin sớm, bàn giao đầy đủ, nói lời cảm ơn — làm đúng cách thì phần lớn trường hợp sẽ suôn sẻ. Còn nếu công ty vẫn không tuân thủ, thì đã có nơi để hỏi, và việc hỏi không tốn một đồng nào.
コメントを残す